Το Σύνταγμα δεν αναφέρεται στη νησιωτικότητα ως τυπική διατύπωση ή ευγένεοια Τη θέτει ως υποχρέωση της Πολιτείας. Το άρθρο 101 παρ. 4 προβλέπει ότι ο νομοθέτης και η Διοίκηση, όταν θεσπίζουν κανόνες, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών και να μεριμνούν για την ανάπτυξή τους.
Από αυτή την αρχή πρέπει να ξεκινά κάθε συζήτηση για κάθε εθννική ρυθμιστική πολιτική όπως το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό. Γιατί ο τουριστικός σχεδιασμός στα νησιά δεν αφορά μια αφηρημένη οικονομική δραστηριότητα. Αφορά την καθημερινότητα των κατοίκων, την αντοχή των υποδομών, την ποιότητα του φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος, την εργασία, τις επενδύσεις και τη συνολική προοπτική των τοπικών κοινωνιών.
Η χώρα χρειάζεται κανόνες. Χρειάζεται σοβαρό χωροταξικό σχεδιασμό. Χρειάζεται προστασία του περιβάλλοντος, σεβασμό στη φέρουσα ικανότητα και τουρισμό υψηλής ποιότητας. Όμως οι κανόνες έχουν νόημα όταν πατούν στην πραγματικότητα κάθε τόπου. Η νησιωτική Ελλάδα δεν είναι ενιαίο διοικητικό σχήμα πάνω σε έναν χάρτη. Είναι νησιά με διαφορετικό μέγεθος, διαφορετικές υποδομές, διαφορετική τουριστική ωριμότητα και διαφορετικές ανάγκες.
Τα Δωδεκάνησα δείχνουν με τον πιο καθαρό τρόπο αυτή την πραγματικότητα. Άλλες ανάγκες έχει η Ρόδος, ως ώριμος και διεθνώς ανταγωνιστικός προορισμός. Άλλες ανάγκες έχει η Κως. Άλλες η Κάρπαθος, η Κάλυμνος, η Πάτμος, η Λέρος, η Σύμη, το Καστελλόριζο και τα μικρότερα νησιά. Όλα ανήκουν στην ίδια νησιωτική περιφέρεια, όμως δεν αντιμετωπίζουν τις ίδιες πιέσεις, ούτε έχουν την ίδια κλίμακα ανάπτυξης.
Γι’ αυτό οι οριζόντιοι περιορισμοί δυναμικότητας ανά ξενοδοχειακή μονάδα χρειάζονται σοβαρή επανεξέταση. Η φέρουσα ικανότητα ενός προορισμού δεν κρίνεται μηχανικά με έναν ενιαίο αριθμό κλινών ανά μονάδα. Κρίνεται σε επίπεδο περιοχής. Κρίνεται από τη χωρική πυκνότητα, τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, την ενέργεια, τη διαχείριση αποβλήτων, την κυκλοφορία, τις προσβάσεις και τη συνολική αντοχή του τόπου.
Σε έναν προορισμό όπως η Ρόδος, ένας άκαμπτος περιορισμός ανά ξενοδοχειακή μονάδα κινδυνεύει να λειτουργήσει αντίστροφα από τον σκοπό που υπηρετεί. Αντί να ενισχύσει τη βιωσιμότητα, ενδέχεται να οδηγήσει σε κατακερματισμό της ανάπτυξης. Περισσότερες μικρότερες μονάδες σημαίνουν περισσότερες υποδομές, περισσότερες προσβάσεις, περισσότερες τροφοδοσίες, περισσότερες λειτουργίες και μεγαλύτερη πίεση σε δίκτυα και υπηρεσίες.
Η οργανωμένη ξενοδοχειακή ανάπτυξη, όταν ελέγχεται σωστά και εντάσσεται σε κανόνες, προσφέρει οικονομίες κλίμακας. Δίνει μεγαλύτερη δυνατότητα ενιαίας διαχείρισης υποδομών, καλύτερης περιβαλλοντικής οργάνωσης, ποιοτικότερων υπηρεσιών και στοχευμένων επενδύσεων. Η διάσπαση μιας δραστηριότητας σε μικρότερες μονάδες δεν οδηγεί αυτομάτως σε μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Σε αρκετές περιπτώσεις οδηγεί στο αντίθετο αποτέλεσμα.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα υπάρχουν κανόνες. Πρέπει να υπάρχουν. Το ζήτημα είναι τι είδους κανόνες θα θεσπιστούν. Αν θα είναι κανόνες τεκμηριωμένοι, λειτουργικοί και δίκαιοι. Αν θα λαμβάνουν υπόψη τη νησιωτικότητα ως συνταγματική υποχρέωση. Αν θα προστατεύουν το περιβάλλον χωρίς να αποδυναμώνουν την οργανωμένη τουριστική ανάπτυξη. Αν θα ενισχύουν την ποιότητα χωρίς να δημιουργούν αβεβαιότητα για επενδύσεις και επιχειρήσεις που στηρίζουν επί δεκαετίες την τοπική οικονομία.
Γιάννης Παππάς
Βουλευτής Δωδεκανήσου ΝΔ
