Η παρουσίαση της 03/02/2026 του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) για τη Λέρο κινείται σε μια βασική λογική, να μπει τάξη στη δόμηση και στις χρήσεις γης με ζώνες, ξεκάθαρα όρια οικισμών και ειδικές προστασίες, επιλέγοντας ως «επικρατέστερο» το Σενάριο 2 (ήπιας παρέμβασης) της μελέτης.
Με απλά λόγια, αυτό που προτείνεται από τη μελετητική ομάδα του αρμόδιου Υπουργείου, είναι αυστηρότερη ρύθμιση της εκτός σχεδίου δόμησης, ιδιαίτερα στην ενδοχώρα, με διπλάσια αύξηση της αρτιότητας (π.χ. 8 στρέμματα για κατοικία έως 120 τ.μ.) και κανόνες ανά ζώνη. Αυτό αναμένεται να περιορίσει δραστικά τη διάχυση κατοικίας εκτός οικισμών, ενθαρρύνοντας (αναγκάζοντας κατ’ ουσίαν) τη συγκέντρωση νέας κατοικίας εντός των οριοθετημένων/οργανωμένων οικιστικών περιοχών (αφού θα είναι δύσκολο να βρεθεί η αρτιότητα των 8 στρεμμάτων). Συγκεκριμένα, στην παρουσίαση (Σενάριο 1) περιγράφεται ως αρνητικό, η εντατικοποίηση της άναρχης δόμησης και η διεύρυνση άτυπων συγκεντρώσεων γύρω από οικισμούς “υψηλής επισκεψιμότητας”.
Όταν το ΤΠΣ ολοκληρωθεί, πρόκειται να θεσμοθετηθεί και να δεσμεύει τις χρήσεις γης – χωρική ανάπτυξη για τις επόμενες δεκαετίες, με κανόνες που αφορούν κατοικία, τουρισμό, αγροτική γη, ακτές, υποδομές και παραγωγικές δραστηριότητες.
Τι προτείνουν να γίνει, σε 10 σημεία
1) Νέα όρια οικισμών
Προτείνεται επανέγκριση/αναοριοθέτηση των ορίων των οικισμών που έχουν ήδη όρια, με βάση τα νεότερα κριτήρια, ώστε να υπάρχει νομική σαφήνεια και να αξιολογηθεί η δυνατότητα πολεοδόμησης/επεκτάσεων εκεί που χρειάζεται.
2) Έλεγχος για οριοθέτηση σε μικρά νησιά/νησίδες που ανήκουν στη Λέρο διοικητικά
Αναφέρεται αξιολόγηση για οριοθέτηση σε Λέβιθα, Κίναρο, Φαρμακονήσι, με τα ίδια κριτήρια.
3) Κανόνες προστασίας για Natura, με «κουμπώματα» με άλλες μελέτες
Για τις περιοχές Natura 2000, η παρουσίαση ξεκαθαρίζει ότι θα απαιτηθεί συνεργασία με το ΥΠΕΝ και εξειδίκευση μέσω των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών/ΠΔ.
4) «Αξιόλογη αγροτική γη»: προτεραιότητα στην παραγωγή, όχι στην οικιστική/τουριστική πίεση
Προτείνεται ζώνη όπου επιτρέπονται χρήσεις συγκεκριμένου πλαισίου, αλλά χωρίς κατοικία, ενώ τίθενται περιορισμοί και σε τουριστικά καταλύματα και ασύνδετη μεταποίηση.
5) Ακτές και υδατορέματα: ζώνη προστασίας
Προτείνεται ζώνη προστασίας 25 μέτρων εκατέρωθεν, με έμφαση και στην τρωτότητα από διάβρωση/κατάκλυση λόγω κλιματικής επιβάρυνσης.
6) Ζώνες τοπίου και τοπόσημων με αυστηρή προστασία
Ειδικά για το τοπίο στην περιοχή Αγία Μαρίνα – Μεροβίγλι, προτείνεται ζώνη όπου δεν επιτρέπεται δόμηση, ώστε να διατηρηθεί ο χαρακτήρας και η οπτική του τοπίου.
7) «Χειρόφρενο» στην εκτός σχεδίου δόμηση με ζώνες (όχι ένας κανόνας για όλα)
Η εκτός σχεδίου χωρίζεται σε περιοχές ελέγχου χρήσεων με διαφοροποιήσεις, ενώ σε ορισμένες προβλέπονται περιορισμοί κλίμακας (π.χ. αύξηση αρτιότητας στα 8 στρέμματα και όριο κατοικίας έως 120 τ.μ.).
8) Περιοικιστική ζώνη γύρω από Αγ. Μαρίνα – Αυστηρότεροι όροι
Για την περιοικιστική ζώνη της Αγίας Μαρίνας προτείνεται, μεταξύ άλλων, απαγόρευση τουριστικών εγκαταστάσεων και αυξημένη αρτιότητα (αναφέρεται 6 στρέμματα για κατοικία έως 120 τ.μ.).
9) Ζώνες για παραγωγικές δραστηριότητες (χαμηλή/μέση όχληση)
Γίνεται αναφορά σε διερεύνηση/αναγνώριση περιοχών παραγωγικών δραστηριοτήτων χαμηλής/μέσης όχλησης, με 200μ. αποστάσεις από οικισμούς (ενδεικτικά δυτικά της Καμάρας, καθώς και αναφορές σε ζώνες γύρω από Λακκί και Τεμένια).
10) «Πακέτο» κατευθύνσεων για υποδομές και λειτουργικότητα
Η παρουσίαση περιλαμβάνει κατευθύνσεις για αποκατάσταση ΧΑΔΑ/διαχείριση απορριμμάτων, ενίσχυση υδατικών υποδομών, οδική ασφάλεια, καθώς και λιμενικές/τουριστικές υποδομές (αναφορά σε μαρίνες π.χ. στον Παντέλι).
Τι αλλάζει στην πράξη για τον πολίτη σε περίπτωση εφαρμογής του συγκεκριμένου Σεναρίου
- Αν έχετε ακίνητο εκτός σχεδίου, οι δυνατότητές σας θα είναι περιορισμένες σε σχέση με το σημερινό καθεστώς, και θα εξαρτώνται πολύ περισσότερο από το σε ποια ζώνη πέφτει (και όχι μόνο από το αν είναι “εκτός”).
- Αν έχετε αγροτική γη σε ζώνη «αξιόλογης αγροτικής γης», η λογική είναι να προστατευτεί ως παραγωγικός χώρος (με περιορισμούς σε κατοικία/τουριστικά).
- Αν έχετε ακίνητο κοντά σε ακτή/ρέμα ή σε ζώνη τοπίου, μπαίνουν πρόσθετες προστασίες και περιορισμοί.
Τα προβλήματα ξεκίνησαν από τη δημόσια διαβούλευση
Τόσο στο Δημοτικό Συμβούλιο, όσο και στις απόψεις που εκφράστηκαν κατά τη δημόσια διαβούλευση, αναφέρθηκε το γεγονός της περιορισμένης ενημέρωσης των πολιτών και του ελάχιστου χρόνου που υπήρξε για την κατάθεση απόψεων / ενστάσεων. Η παρουσίαση αναφερόταν σε στάδια ενημέρωσης/αποδελτίωσης απόψεων, όμως στην πράξη, υπήρξε ελλιπής συμμετοχή των πολιτών.
Αυτό που έπρεπε να γίνει και δεν έγινε, ήταν η ουσιαστική ενημέρωση με ευθύνη του αρμόδιου Υπουργείου, έτσι ώστε οι κάτοικοι να μπορούν έγκαιρα και καθαρά να δουν:
- σε ποια ζώνη ανήκει το ακίνητό τους,
- τι ακριβώς επιτρέπεται/απαγορεύεται,
- ποια είναι η τεκμηρίωση των ορίων,
- και τι μεταβατικά ισχύει για υφιστάμενα δικαιώματα.
Τα παραπάνω, δεν παρουσιάστηκαν με απλό, κατανοητό τρόπο, με αποτέλεσμα η διαβούλευση να γίνει μία τυπική διαδικασία, δίνοντας την εντύπωση ότι απλώς έγινε “για να κλείσει σύντομα το θέμα”.
Δήμαρχος Λέρου: “Αιτία πολέμου η οποιαδήποτε αύξηση της αρτιότητας”
Κατά τη διάρκεια της τοποθέτησής του παρουσία των μελετητών, ο Δήμαρχος Λέρου Τιμόθεος Κωττάκης είχε αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η οποιαδήποτε αύξηση αρτιότητας ισοδυναμεί με “αιτία πολέμου”, λεγοντας μεταξύ άλλων ότι, «δεν γίνεται σε όλη την Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης, να ισχύει δόμηση στα 4 στρέμματα και στη Λέρο να απαιτούνται 8. Έτσι, οικόπεδα θα μετατραπούν σε χωράφια».
Οι σημαντικότερες προτάσεις / ενστάσεις στη δημόσια διαβούλευση
Σχεδόν το σύνολο των πολιτών που κατέθεσαν προτάσεις / ενστάσεις / απόψεις στην ΧΡΟΝΙΚΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ δημόσια διαβούλευση, συμφώνησαν ότι πρέπει να ισχύσει στη Λέρο ό,τι ισχύει και στην υπόλοιπη Επικράτεια, δηλαδή, αρτιότητα στα 4 στρέμματα και όριο κατοικίας 200 τ.μ στις εκτός οικισμού περιοχές.
Ιδιαίτερη μνεία έγινε για:
- την ελλιπή ενημέρωση των πολιτών / φορέων από πλευράς του υπουργείου, με αποτέλεσμα την περιορισμένη συμμετοχή πολιτών, αφού εντός 10 ημερών περίπου έπρεπε όλοι οι πολίτες να ενημερωθούν και να υποβάλλουν ενστάσεις / απόψεις…
- την ιδιαίτερα συντηρητική εκτίμηση αύξησης του πληθυσμού της Λέρου (π.χ. 2030/2040). Εδώ το ζήτημα δεν είναι αν οι αριθμοί είναι “σωστοί”, αλλά ότι πάνω σε αυτούς τους αριθμούς πατάνε, για τις ανάγκες κατοικίας/πολεοδόμησης, την ύδρευση/αποχέτευση, το κυκλοφοριακό/στάθμευση, τη φέρουσα ικανότητα τουρισμού. Αν η παραδοχή είναι “ήπια αύξηση”, ο σχεδιασμός τείνει να βγάζει “ήπια λύση”. Όμως αν η πραγματικότητα (τουριστική πίεση, Μεταναστευτικό, βραχυχρόνια μίσθωση, εργαζόμενοι εποχικοί) είναι πιο έντονη, τότε κινδυνεύει ολόκληρη η μελέτη να τιναχτεί στο αέρα αφού θα έχουν χρησιμοποιηθεί λάθος στοιχεία.
- Την ενσωμάτωση στον πολεοδομικό σχεδιασμό της Λέρου των χερσαίων χώρων διαχείμασης στο Παρθένι καθώς και των λιμενικών εγκαταστάσεων ανέλκυσης και πρόσδεσης και την πρόταση Θεσμοθέτησης Ζώνης Οργανωμένης Χερσαίας και Θαλάσσιας Εξυπηρέτησης Σκαφών Αναψυχής στον Κόλπο Παρθενίου Λέρου και Χωρική Οργάνωση Υφιστάμενων Επιχειρήσεων Εξυπηρέτησης Σκαφών εκατέρωθεν Αεροδρομίου Λέρου
- ΠΕΔ – Χωροθέτηση βιομηχανικών/βιοτεχνικών ζωνών σε Καμάρα, Λακκί, Τεμένια – Λειτουργία επαγγελματικών εργαστηρίων χαμηλής όχλησης εντός οικισμών και την αύξηση απόστασης από τα όρια οικισμών από τα 200μ στα 500μ.
- Το ΠΕΧ 4 – Περιοικιστική ζώνη Αγ. Μαρίνας (Παντέλι, Πλάτανος, Αγ. Μαρίνα)
- Διάφορα αιτήματα ιδιωτών με διορθώσεις ορίων
- Αίτημα περιορισμού υγρότοπου στην περιοχή Κόκκαλη – Γερμανού
- Απόσταση από Κοιμητήρια
- Την επέκταση του οικισμού Παρθενιου
- Τους παραλιακούς οικισμούς
- Ακτές και υδατορέματα (αίτημα να μη γίνει μεταβολή όρων δόμησης σε παράκτιες περιοχές χωρίς επιστημονικά τεκμηριωμένη αιτιολόγηση)
- Το οδικό δίκτυο
- Το ΠΕΠ 1 – Περιοχές Natura 2000
- Το ΠΕΠ 6 – Προστασία τοπίου
- Το ΠΕΧ 5 – Ειδικές χρήσεις: Κρατικό Θεραπευτήριο
- Τη Λειψυδρία και το υδατικό ισοζύγιο
- Το Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας
- Την Ενεργειακή μετάβαση και χωροθέτηση ΑΠΕ
- Τις υδατοκαλλιέργειες
Οι προτάσεις του Δήμου Λέρου
Οι παρατηρήσεις του Δημοτικού Συμβουλίου αφορούν το προτεινόμενο Εναλλακτικό Σενάριο 2 (Ήπιας Παρέμβασης) και συνοψίζονται στα εξής:
- ΠΕΠ-3 (Ακτές και Υδατορέματα): για μη οριοθετημένα και χαρακτηρισμένα ρέματα, ζητείται η ζώνη προστασίας να είναι 20 μέτρα (όπως αναφέρεται) και όχι 25 μέτρα.
- ΠΕΧ-4 (Περιοριστική ζώνη Αγίας Μαρίνας): να μην αυξηθεί η αρτιότητα στα 6 στρέμματα και να παραμείνει στα 4 στρέμματα. Παράλληλα, προτείνεται για κατοικία 150 τ.μ. αντί 120 τ.μ.
- ΠΕΧ-6 (Ενδοχώρα): αντίστοιχα, να μην αυξηθεί η αρτιότητα στα 8 στρέμματα και να παραμείνει στα 4 στρέμματα, με πρόταση για κατοικία 150 τ.μ. αντί 120 τ.μ.
- ΠΕΔ (Περιοχές Παραγωγικών Δραστηριοτήτων χαμηλής/μεσαίας όχλησης): πέρα από την προτεινόμενη χωροθέτηση δυτικά του οικισμού Καμάρα, προτείνεται επιπλέον χωροθέτηση και ανατολικά της Καμάρας, καθώς και στο Παρθένι (σύμφωνα με το ισχύον ΓΠΣ), αλλά και στην περιοχή του παλαιού ΧΑΔΑ κοντά στην υφιστάμενη λατομική ζώνη.
- Ξηρόκαμπος (παλαιό ανενεργό λατομείο): προτείνεται σε ακτίνα 100 μέτρων από το λατομείο να θεσμοθετηθούν χρήσεις σχετικές με Αθλητισμό και Πολιτισμό, στο πλαίσιο εξωραϊσμού της περιοχής.
- Οριοθέτηση οικισμών για πρώτη φορά: πέρα από την αξιολόγηση σε Λέβιθα, Κίναρος και Φαρμακονήσι, ζητείται να προστεθεί και η νησίδα Αρχάγγελος.
- Φωτοβολταϊκό πάρκο μεγάλης έκτασης: νοτιοδυτικά του Ξηροκάμπου, εκτός οικισμών και εντός βοσκότοπου (ΠΕΧ 3.β), προτείνεται να υπάρχει δυνατότητα δημιουργίας μεγάλου φωτοβολταϊκού πάρκου σε πλαγιά με νότιο προσανατολισμό.
