«LERIA».. έτσι κατονομάζει την Λέρο μας στους πιο περίτεχνα χαλκογραφημένους χάρτες του ο φραντσέσκο Πιατσένζα περί το 1688 !! ..Και εγώ προσπαθώ σήμερα να κατανοήσω ακολουθώντας αυτούς τους χάρτες τι είναι όλα αυτά που σχεδίαζε και έγραφε εκείνη την μακρινή εποχή ο Ναπολιτάνος καθηγητής. Διαπίστωσα ότι είχα σημειώσει στον χάρτη του, ένα κτίσμα το οποίο δεν είχα εντοπίσει έως τώρα και χρόνια έψαχνα.
Ξαφνικά ένα πρωί μου έστειλαν στο messenger μία φωτογραφία με ένα περίτεχνο δίμετρο λευκό μάρμαρο που ήταν αφημένο κατά γης, δίπλα σε ένα μικρό εξωκλήσι του 1968 … ακολουθώντας την φωτογραφία βρέθηκα μπροστά στο λευκό αυτό θαύμα που στην μέση έχει ένα περίεργο κόκκινο σταυρό. Τι ήταν άραγε αυτό το μάρμαρο;
Tην απάντηση μου την έδωσε ο Επίτιμος Έφορος Αρχαιοτήτων Δρ. Ιωάννης Ηλ. Βολανάκης, γράφοντας μου τα κάτωθι:
«Αγαπητέ μου Κύριε Φρατζέσκο Ντιπιέρο,
Έλαβα το μήνυμά σας και την ενδιαφέρουσα φωτογραφία του αρχαίου αρχιτεκτονικού μέλους, την οποία μου εστείλατε και από όσο μπορώ κατ΄ αρχάς να συμπεράνω, σας γνωρίζω σχετικά τα επόμενα:
1)Πρόκειται για καλής ποιότητας μαρμάρινο κατώφλιο θύρας, όπως δηλώνουν οι ευρισκόμενες στα πλάγια εμβαθύνσεις και οι τόρμοι, όπου εισήρχοντο οι κάτω απολήξεις των μεταλλίνων στηριγμάτων μίας δίφυλλης θύρας, προερχόμενο από αρχαίο οικοδόμημα, πιθανώς των προχριστιανικών χρόνων.
2)Κατά τους μέσους χρόνους, το αρχιτεκτονικό αυτό μέλος εχρησιμοποιήθηκε για δεύτερη φορά (Spolium) , πιθανώς κατά την ανέγερση χριστιανικού ναού ή άλλου χριστιανικού οικοδομήματος , οπότε για καθαγιασμό αυτού προσετέθηκε ο σταυρός. Ο σταυρός υποδηλοί την ταυτότητα του οικοδομήματος και έχει αποτροπαϊκό χαρακτήρα, δηλαδή αποδιώκει γενικά το κακό.
3)Το σχήμα και η όλη μορφή του σταυρού, καθώς και οι σταγόνες, οι οποίες υπάρχουν στα άκρα των κεραιών του σταυρού αυτού, μας οδηγούν στην κυρίως Βυζαντινή Εποχή, πιθανώς στον 10ον-11ον αι. μ. Χ. Το αρχιτεκτονικό αυτό μέλος στην β΄ χρήση του ήταν ορατό και δεν εχρησίμευε πλέον ως κατώφλιο, επειδή θα αποτελούσε τουλάχιστον απρέπεια να καταπατείται ο σταυρός κατά την είσοδο των πιστών. Θα εχρησίμευε πιθανώς ως ανώφλιο θύρας ή γείσο τέμπλου, ώστε ο σταυρός να είναι ορατός και η παρουσία του να καθαγιάζει τον χώρο.
4) Η μεγάλη σπουδαιότητα νομίζω, του ευρήματος αυτού έγκειται σε τούτο: Εκεί όπου αυτό ευρέθηκε ή εκεί πλησίον, θα πρέπει να υποθέσουμε ότι έκειτο κάποιος βυζαντινός ναός, και πιθανώς αυτός να είχε αναγερθεί στη θέση αρχαίου ελληνικού ναού των προχριστιανικών χρόνων. Κατά την ανέγερση του χριστιανικού ναού παλαιά μάρμαρα, προερχόμενα από αυτόν, εχρησιμοποιήθησαν ως οικοδομικά υλικά.
5)Προγραμματίζω από καιρό, να επισκεφθώ την όμορφη Λέρο κατά τους πρώτους μήνες του 2026 και τότε, και με την βοήθειά σας, θα επισκεφθούμε μαζί το μέρος όπου βρίσκεται το μαρμάρινο αυτό αρχιτεκτονικό μέλος, να το δούμε από κοντά και να ερευνήσουμε την περιοχή, για την διαπίστωση ή όχι της ύπαρξης παλαιού οικοδομήματος σε αυτήν.»…
Αγαπητοί φίλοι Λέριοι αυτά και αλλά πολλά γράφει προς εμένα ο καλός φίλος Δρ. Ιωάννης Ηλ. Βολανάκης.
Είναι ο άνθρωπος που μετέφρασε το βιβλίο του Γερμανού Καθηγητή Dr. Ludwich Buerchner, ένα βιβλίο που σήμερα βρίσκεται μεταφρασμένο στην βιβλιοθήκη της Λέρου.
